Vuurwerk is soms gevaarlijk, maar waarom?

De vuurwerkramp in Enschede is voor ons zowel aanleiding geweest onderzoek te doen naar deze ramp als breder onderzoek te doen naar vuurwerk en in het bijzonder de risico's van vuurwerk in relatie tot transport en opslag. Deze pagina gaat over het bredere MSNP onderzoek naar vuurwerk.

Vuurwerk is de verzamelnaam voor artikelen met een pyrotechnisch mengsel in een pyrotechnische constructie. Dit samen zorgt voor het beoogde optische en auditieve effect. De combinatie van het pyrotechnische artikel samen met een transportverpakking vormt de basis voor de classificatie van vuurwerk, in de bekende categorieën 1.1 tot en met 1.4.

Als we het over de risico's van vuurwerk hebben is het van belang om onderscheid te maken tussen vuurwerk met en zonder flash powder of aan flash powder verwante mengsels. Bij veruit de meeste ongelukken speelt dit flash powder, aluminium met een perchloraat , een cruciale rol in het ontstaan of de escalatie van het incident. Deze groep van stoffen is gevoelig voor veel verschillende ontstekingen: brand, explosies en vallen maar ook voor statische elektriciteit en wrijving. Kortom een gevaarlijk stofje dat makkelijk een incident kan veroorzaken.
Ook het gedrag van deze stof na ontsteking is een bron van zorg. Bij de chemische reactie komen alleen energie en vaste reactieproducten vrij. Het door druk bezwijken van een opslagplaats vindt indirect plaats doordat de vrijgekomen energie de aanwezige lucht verwarmt waardoor de druk toeneemt. Alleen is veel van het andere vuurwerk in de opslag al ontstoken voordat de druk hoog genoeg is om de containment te laten bezwijken. Dit effect is ook duidelijk gezien bij de proeven in het kader van het CHAF project. Met name de proef met de watervallen is zondermeer spectaculair te noemen.

Bij verschillende testen met zogenaamde lawinepijlen, waarbij drie pijlen aan elkaar worden getaped en vervolgens een pijl wordt ontstoken, zie je dat een kleine wijziging in de pyrotechnische constructie, iets beter karton of een extra wikkel papier, het verschil maakt tussen sympathische ontsteking of geen reactie.

Wij hebben samen met afstudeerders van de KMA testen gedaan met professioneel vuurwerk. Zowel RTL Nieuws als het Chemisch Weekblad hebben hier aandacht aan besteed. Bij deze testen ging het om de uitwerking van een schokgolf op vuurwerk te onderzoeken. Ook bij deze testen zagen wij dat met eenvoudige maatregelen veel risico's kunnen worden voorkomen. Een beschermkoker, een dun plaatje hardboard in de verpakking of een paar druppels gel of paraffine in het pyrotechnisch mengsel voorkomen ongewenste ontsteking van het vuurwerk.
Bij dit onderzoek stuitte wij ook op een minde bekend veiligheidsaspect van vuurwerk. De gloeiend hete lichteffecten van vuurwerk kunnen eenvoudig brand in de omgeving veroorzaken. Positieve uitkomst van dit onderdeel van het onderzoek is dat deze uitworp van brandende vuurwerkdelen met een eenvoudige gaasconstructie kan worden ingevangen.

Een andere opvallende waarneming was dat een schokgolf losse vuurwerkartikelen bijna gelijktijdig kan laten reageren. Deze gelijktijdig vervolgreactie was onverwachts krachtig en leidde o.a. tot een optisch waarneembare secundaire schokgolf.

MSNP heeft samen met de Belgische militaire academie (RMA) onderzoek gedaan naar de opslag en het transport van vuurwerk en springstoffen. Onderdeel van dit onderzoek was een review van vuurwerkincidenten. Bij meerdere incidenten zoals Enschede, Kolding en Carmel speelt zowel flash powder een rol als verspreiding c.q. escalatie van een initiële gebeurtenis via uitgeworpen en brandende vuurwerkdelen.

Een berekening heeft laten zien dat een zwakke en bouwkundig lichte opslag constructie het meest geëigend is voor opslag van professioneel vuurwerk. Een sterke bunkerachtige opslag is contraproductief. Het heeft hierbij de voorkeur dat bij een beginnende brand in een compartiment automatisch een vorm van drukontlasting wordt gecreëerd. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van explosieluiken, een wegschuivend dak of openklappende wandpanelen. Natuurlijk moeten deze openingen wel worden voorzien van een gaasconstructie om de uitworp van vuurwerk tegen te houden.

De uitkomsten van onze studies naar PROFESSIONEEL vuurwerk kunnen en mogen niet worden vertaald naar CONSUMENTEN vuurwerk. Het is waar dat binnen de hele vuurwerkketen het veiligheidsbesef onvoldoende ontwikkeld is of misschien zelfs afwezig. Echter de Nederlandse overheid heeft een streng beleid t.a.v. van consumenten vuurwerk, een beleid dat de meeste risico's bij opslag en gebruik beperkt en waarschijnlijk voorkomt. Een kenmerk van het Nederlandse beleid is dat het vuurwerk veel verpakkingsmateriaal bevat en weinig kruit, dit voorkomt dat het vuurwerk kan overgaan in een grote explosie zoals bij de echte vuurwerkincidenten. Op dit moment is het grootste gevaar van consumentenvuurwerk het onoordeelkundig gebruik door de consument.

Downloads

Onbekendheid risico's evenementenvuurwerk verklaart omvang ramp Enschede.
Persbericht 16-11-00

MSNP rapport over de vuurwerkramp

NTN en het NRC over het MSNP onderzoek

Een grote zaak met een klein mannetje
Trouw 14-04-2003

Het Chemisch weekblad (C2W) over het MSNP vervolg onderzoek

Zie ook: