OCLC PICA © 2003 

 

sorteerop

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uw opdracht was:

zoeken (of) (alle woorden) van den Heuvel Enschede integer
beperkt: datum
Er zijn 2957 treffers.
Dit is treffer 209:

 

 

 

Datum: 14-04-2003Pagina: 13Sectie: de Verdieping

Achtergrond

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Een grote zaak met een klein mannetje

 

George Marlet

 

 

 

Vuurwerkramp

Rond de vuurwerkramp blijft het idee knagen dat ,,er meer moet zijn''. ,,Het is moeilijk te accepteren dat één man zoiets groots heeft veroorzaakt.'' Morgen maakt de aanklager zijn strafeis bekend.

Opwinding bij de Groesbeekzaal, waar het gerechtshof Arnhem getuigen heeft gehoord. John Peters, de advocaat van de dissidente rechercheurs, vertelt in de hal aan verslaggevers dat een derde rechercheur de verklaring van zijn collega's op een belangrijk punt ondersteunt. Advocaat-generaal Welschen komt net uit de rechtszaal lopen en blijft nieuwsgierig op gehoorsafstand staan. Dat zint Peters niet. ,,Misschien wil meneer Welschen weggaan; u hoort het vanmiddag wel.'' Welschen druipt af, mompelend dat hij het ,,toch wel in de krant zal lezen''.

Het voorval is illustratief voor het hoger beroep in de strafzaken van de twee directeuren van SE Fireworks en André de V., wegens brandstichting tot vijftien jaar cel veroordeeld. Het patroon: een getuige-deskundige of een van de advocaten werpt stof op met een verklaring waarvan in de rechtszaal vervolgens weinig overblijft.

Met name de rechercheurs Paalman en De Roy van Zuydewijn proberen via advocaat Peters hardnekkig hun punt te maken: Openbaar ministerie en politie hebben zich ten onrechte geconcentreerd op De V. Na zijn aanhouding in januari 2001 is naar andere mogelijke verdachten geen serieus onderzoek meer gedaan, vinden ze. De kritiek van de rechercheurs is weer aanleiding voor nieuwe speculaties en complottheorieën.

De vuurwerkramp in Enschede was wereldnieuws. De gebeurtenissen op zaterdag 13 mei 2000 hadden - naar westerse maatstaven - ongekende gevolgen: door het ontploffen van een vuurwerkopslag werden 22 mensen gedood, bijna duizend mensen gewond en een complete wijk verwoest. De televisiebeelden wekten ongeloof en ontzetting. Zoiets kon in Nederland toch niet gebeuren?

Sinds 13 mei 2000 is veel duidelijk geworden. SE Fireworks kreeg van de gemeente Enschede en het ministerie van defensie alle ruimte om uit te breiden en zwaar evenementenvuurwerk op te slaan in niet tegen brand en explosie beveiligde bunkers, garageboxen en zeecontainers. De directeuren, Rudi Bakker en Willie Pater, zijn door de rechtbank Almelo veroordeeld omdat ze zich niet gehouden hebben aan de milieuvergunning. André de V. moet vijftien jaar zitten wegens opzettelijke brandstichting.

Advocaat-generaal Welschen, de aanklager bij het gerechtshof, maakt morgen zijn strafeis bekend. Het gerechtshof doet uitspraak op 12 mei, een dag voor de derde herdenking van de vuurwerkramp. Daarmee zal het boek niet gesloten zijn, verwacht ir. Bas van den Heuvel van adviesbureau MSNP in Enschede. Van den Heuvel heeft drie jaar lang wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de ramp en zodoende intensief contact onderhouden met OM en politie. ,,Er blijft een gevoel van onbehagen bestaan. De vuurwerkramp is iets heel groots. Het is heel moeilijk om je voor te stellen dat iemand als André de V. zoiets groots zou hebben veroorzaakt. Politiemensen hebben aangrijpende ervaringen opgedaan, kort na de ramp en in de dagen daarna. Voor sommigen is het emotioneel moeilijk te accepteren dat alleen De V. het heeft gedaan. Dus blijven mensen zoeken, met het idee dat er meer moet zijn. Maar vooralsnog is het een grote zaak met een klein mannetje.''

Het hoger beroep heeft geen echte doorbraak opgeleverd over de toedracht van de vuurwerkramp, het 'eerste vlammetje'. Er zijn wel nieuwe puzzelstukjes op tafel gelegd. Brandexpert Vos kwam met de theorie dat een gaslek mede heeft geleid tot de enorme explosies. Directeur Bakker ziet met de gas-theorie zijn overtuiging bevestigd dat ,,het geen vuurwerk geweest kan zijn''. Marion Schippers, de vriendin van directeur Pater, blijkt het over 'twee bommen' te hebben gehad. ,,We moeten maken dat we wegkomen, want er liggen nog twee bommen'', zei ze kort na de explosies tegen EHBO'ers.

En dan zijn er nog mensen die zich door het hoger beroep ineens allerlei zaken 'herinneren'. 'Er is op 13 mei bij SE Fireworks gewerkt.' 'Een huisarts heeft die dag al om 11.30 uur vuurpijlen zien opstijgen.' 'Willie Pater had het vlak voor de ramp over 'ballen van een meter doorsnee' die de hele wijk konden wegvagen.' Na verhoor door politie of gerechtshof verdampten deze verhalen.

De advocaten van Bakker, Pater en De V. konden de verklaringen wel gebruiken om de kwaliteit van het politie-onderzoek in twijfel te trekken. Bakkers advocaat Plasman zei na een getuigenverhoor schamper dat ,,het hof vandaag politiewerk heeft zitten doen''.

Onderzoeker Van den Heuvel vindt deze kritiek maar zeer ten dele terecht. Openbaar ministerie en politie hebben naar zijn waarneming 'integer' gewerkt; individuele politiemensen en onderzoekers zijn 'kundig en ervaren'. ,,Wat ze hebben gedaan, is best goed, maar er was wel meer uit te halen geweest. De bestaande kennis en inzichten zijn te weinig bij elkaar gebracht. Dat heeft geleid tot communicatiestoornissen. Iemand gaf door dat luchtfoto's van SE Fireworks eentwintigste seconde na elkaar zijn gemaakt. Dat werd verstaan als twintig seconden. Dat misverstand is pas een paar maanden later aan het licht gekomen. Maar het onderzoek is ook zo groot en veelomvattend; dat is voor één persoon niet te overzien.''

OM en politie hebben de vuurwerkramp volgens Van den Heuvel te weinig als technisch incident beschouwd. ,,De volgtijdelijkheid van gebeurtenissen speelt een grote rol. Maar het OM heeft de ramp meer gezien als een strafrechtelijk vergrijp, waarbij het de vraag is wié het heeft gedaan en niet wát er feitelijk is gebeurd.''

Systematischer onderzoek volgens internationale protocollen had OM en politie blamages kunnen besparen. De ondergrondse gasleidingen bleken niet onderzocht. Pas tijdens de schouw van het Fireworks-terrein op 10 februari dit jaar stuitte brandexpert Vos op restanten van leidingen. Brokstukken van zeecontainers zijn niet bij elkaar gezocht om de explosies te reconstrueren. ,,Met een adequatere beschrijving was er een meer op de ramp toegespitste basis voor het strafproces geweest en hadden de rechtbank en het hof getuigen gerichter kunnen horen'', zegt Van den Heuvel. Hij waagt zich niet aan een oordeel of dat ook meer verdachten zou hebben opgeleverd.

Op hoofdlijnen houdt het onderzoek volgens Van den Heuvel wel stand. De directe oorzaak van de vuurwerkramp is nog steeds niet bekend, maar het vervolg wel. ,,Fysisch is er niet zoveel vreemds gebeurd bij SE Fireworks. Er is vuurwerk onploft en niets anders.'' Het 'mysterie' van bewaarplaats C11 is natuurkundig te verklaren. Van het centrale bunkercomplex is alleen onder C11 een 'indeuking' van 1,30 bij 13,5 meter ontstaan. Dat duidt volgens directeur Bakker en een explosievendeskundige op de aanwezigheid van springstof. Nee, zegt Van den Heuvel, de ontploffing van het vuurwerk kon zo hevig zijn doordat deze werd aangejaagd door de eerdere explosie van een zeecontainer. Voor de indeuking is een simpele verklaring: de grond onder C11 was al verzakt vanwege een oud stortgat. Het terrein werd vroeger gebruikt door een kolenhandel.

André de V. heeft vlakbij de ontploffing gestaan getuige de vuurwerksporen op zijn sportbroek. Die sporen ontstaan alleen als evenementenvuurwerk ongecontroleerd ontploft. Het Nederlands Forensisch Instituut stelt dat De V. 'minder dan honderd meter' van ontploffend vuurwerk heeft gestaan. Van den Heuvel vindt het NFI te voorzichtig. Volgens een rekenmethode van het Amerikaanse FBI heeft De V. eerder op twintig meter afstand gestaan. Nadere bestudering van het NFI-materieel ondersteunt deze conclusie.

Officieel loopt er nog steeds een gerechtelijk vooronderzoek naar 'NN', voor het geval er nog een nieuwe verdachte van brandstichting zou opduiken. Het Tol-team van de politie Twente hoort nog steeds getuigen over de gebeurtenissen op 13 mei 2000. Tussen de aantoonbaar verzonnen verhalen en verwarde fantasieën kan nog altijd de 'missing link' te voorschijn komen. Van den Heuvel: ,,Er zijn mensen die meer van de ramp weten. Daar gaan ze aan kapot omdat ze er met niemand over kunnen praten. Op een gegeven moment zal iemand gaan praten om schoon schip te maken. Daarom wordt het politiedossier niet gesloten.''  

 

 

Zaterdag 13 mei 2000
Het beeld van de vuurwerkramp vóór en na het 'eerste vlammetje' is door getuigenverhoor bij het hof en nader onderzoek completer geworden. Openbaar ministerie en politie waren er steeds van uitgegaan dat de brand in de werkruimte van het bunkercomplex (C2) is begonnen. Volgens brandexpert F. Vos ligt het begin van de brand echter in de naastgelegen stookruimte (C1). Hierbij is gas vrijgekomen. Gas is waarschijnlijk de brandstof geweest van de enorme steekvlam tussen bunkercomplex, zeecontainers en garageboxen waarvoor de brandweer op de vlucht sloeg. Dit gebeurde vlak voordat de zeecontainer E2 in brand raakte en explodeerde.
Wat gebeurde er op zaterdag 13 mei 2000 vóór de eerste brandmelding (om 14.59 uur) op het terrein van SE Fireworks? Getuigen hebben het over het gecontroleerd afsteken van vuurwerk vóór 14.45 uur. Toen de brandweer aankwam, was de deur van loods G niet afgesloten, evenals zeecontainer E2 die een cruciale rol speelde in de reeks van vernietigende explosies die om 15.33 uur begon. Tevens is een open ('gemanipuleerd') hangslot van een zeecontainer teruggevonden dat de politie nog onderzoekt. Volgens onderzoeker B. van den Heuvel zijn er een of meerdere mensen op het terrein geweest die vuurwerk uit bewaarplaatsen hebben gehaald. Op foto's die vóór de explosies zijn genomen, zijn al resten van vuurwerk op de grond te zien evenals lokale schade aan gebouwen. ,,Mogelijk is bij het uitproberen van het vuurwerk iets misgegaan.'' De twee dissidente rechercheurs spreken van 'een uit de hand gelopen bedrijfsongeval'.
Alleen de klusjesman van SE Fireworks zegt die zaterdag op het terrein te zijn geweest om een drukspuit te lenen. Hiervoor zijn verschillende tijdstippen gegeven, uiteenlopend van 11.30 uur tot 13.30 uur. Een oproepkracht heeft ook geen sluitend alibi. Hij zou rond het middaguur twee uur zijn weggeweest om gehuurd gereedschap terug te brengen. De oproepkracht had met directeur Bakker afgesproken dat hij omstreeks 16.00 uur naar SE Fireworks zou komen om een tekstbord op te halen. Directeur Pater vindt het vreemd dat de oproepkracht hem niet heeft gevraagd om het tekstbord ('Henk 70') te maken; ze zijn zwagers.
Verschillende werknemers en oproepkrachten van SE Fireworks zijn na de ramp veroordeeld voor illegale vuurwerkhandel. Ze verkochten professioneel vuurwerk aan particulieren. Onenigheid tussen Bakker en Pater in de week voor de ramp kan voor anderen aanleiding zijn geweest om op zaterdag vuurwerk weg te halen. Mogelijk ligt daar een verklaring voor de aanwezigheid van onbekenden op het bedrijfsterrein terwijl er geen vuurwerkshow of -transport was.

 

 

 

 

 

Op dit artikel rust copyright © 2003 PCM Uitgevers bv, resp. de oorspronkelijke uitgever en/of de auteurs.